Hvað merkir þjóðfrelsi?

 

Orðið „þjóðfrelsi“ merkir að þjóð eða ríki hafi sjálfstæða stjórn yfir eigin málum — án utanaðkomandi afskipta eða yfirráða annarra ríkja eða valdaafla.

Nánari útskýringar:

Pólitískt þjóðfrelsi þýðir að þjóðin stjórnar sér sjálf, hefur lýðræðislega valdaskipan og tekur eigin ákvarðanir, t.d. í utanríkismálum, efnahagsstefnu og lagasetningu.

 

Efnahagslegt þjóðfrelsi felur í sér að þjóðin hefur stjórn á auðlindum sínum og getur mótað eigin atvinnu- og viðskiptastefnu.

 

Menningarlegt þjóðfrelsi er frelsið til að viðhalda og rækta eigið tungumál, hefðir og menningararfleifð án þess að þær séu þvingaðar til að víkja fyrir annarri menningu.

Andstæða:

Andstæða þjóðfrelsis er missir sjálfstæðis, t.d. þegar þjóð er hernumin, háð erlendu valdi, eða þegar lög og reglur eru settar af öðrum en þjóðinni sjálfri.

Dæmi:

Þegar Ísland lýsti yfir fullu sjálfstæði frá Danmörku árið 1944, þá var það yfirlýsing um þjóðfrelsi.

 

Ef ríki er háð ákvörðunum erlendra stofnana um grundvallarmál, t.d. án lýðræðislegrar þátttöku, þá er þjóðfrelsið takmarkað.

 

Í stuttu máli:

 

Þjóðfrelsi snýst um að þjóð ráði sér sjálf – bæði í orði og á borði og tengist eftirfarandi hugtökum:

 

Sjálfstæði þjóðar – Að þjóð ráði sínum málum án afskipta eða yfirráða erlendra afla. Þetta felur í sér bæði pólitískt og efnahagslegt sjálfstæði.
 

Fullveldi – Réttur ríkis til að setja eigin lög, stjórna eigin auðlindum og hafa yfirráð yfir eigin landi og þjóð.

 

Þjóðernisvitund og menningarleg sérstaða – Verndun tungumáls, menningar og siða, sem mynda sjálfsmynd þjóðarinnar og eru órjúfanlegur hluti frelsis hennar.

 

Söguleg barátta – Íslendingar tengja þjóðfrelsi oft við baráttu fyrir sjálfstæði frá Danmörku og stofnun lýðveldisins árið 1944, en einnig við frelsisbaráttu annarra þjóða.

 

Lýðræði og þátttaka almennings – Að fólk hafi raunveruleg áhrif á ákvarðanatöku í eigin landi, í gegnum kosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur.

 

Andóf gegn yfirþjóðlegu valdi – Hugtakið getur líka tengst andstöðu við framsal valds til stofnana eins og Evrópusambandsins, sem sumir telja ógna þjóðfrelsi með miðstýringu.